Miejsce nieprzypadkowe: bitwa pod Glanowem i Imbramowicami

Latem 1863 roku, gdy powstanie styczniowe trwało już ponad pół roku, przez ziemię
olkuską wiodły szlaki oddziałów przerzucanych z zaboru austriackiego do Królestwa
Polskiego. Jednym z nich w okolice Glanowa dotarł oddział powstańczy zorganizowany
i uzbrojony w Krakowie kosztem hrabiego Aleksandra Krukowieckiego. 15 sierpnia,
w dzień Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, powstańcy zostali zaatakowani przez
znacznie liczniejsze wojska rosyjskie. Główne siły przyjęły walkę na wzgórzach
i w wąwozach między Glanowem a Imbramowicami, a po kilku godzinach starcia wycofały
się.

Kilkunastu powstańców (różne źródła podają od kilkunastu do około dwudziestu) pod
dowództwem Krukowieckiego, wraz z dzierżawcą glanowskiego majątku Leonem Bończą-
Rutkowskim, weteranem powstania listopadowego, schroniło się w murowanym dworze
i podjęło jego obronę. Rosjanie kilkakrotnie szturmowali budynek, a następnie
podpalili zabudowania gospodarcze i dach dworu; obrońców przed ogniem chroniły grube
gliniane stropy. Mimo pożaru i przewagi liczebnej wroga kolejne ataki zostały
odparte, a Rosjanie ostatecznie odstąpili, ponosząc dotkliwe straty.

W obronie dworu poległo dziewięciu powstańców. Zginął także Leon Bończa-Rutkowski,
który wyszedł z płonącego budynku i został śmiertelnie postrzelony. Rannymi
zaopiekowały się siostry norbertanki z pobliskich Imbramowic, urządzając w klasztorze
punkt opatrunkowy i pomagając przewieźć poszkodowanych w bezpieczne miejsce. Po
upadku powstania władze carskie dotknęły klasztor represjami — zamknięto prowadzoną
przez zakonnice szkołę i zlikwidowano nowicjat.

Poległych w walkach pod Imbramowicami i Glanowem — źródła podają od 41 do 43,
w większości o nieustalonych nazwiskach — pochowano na starym cmentarzu
w Imbramowicach. W 1963 roku, w stulecie powstania, powstał tam pomnik z tablicą
pamiątkową. Osobna mogiła kilku powstańców z 1863 roku znajduje się również na
cmentarzu w Zadrożu. Obrona glanowskiego dworu odbiła się szerokim echem — pisała
o niej prasa galicyjska i zagraniczna, między innymi francuska.

Pamięć o tamtych wydarzeniach jest wciąż żywa. Co roku 15 sierpnia przedstawiciele
lokalnych władz, sołectw i organizacji społecznych składają kwiaty i zapalają znicze
na powstańczych mogiłach. W te obchody wpisuje się również tworzenie Izby
w Glanowie.

Dwór w Glanowie — świadek tamtych wydarzeń

Klasycystyczny dwór w Glanowie wzniesiono w 1786 roku jako siedzibę zarządcy dóbr,
gdy wieś należała do klasztoru Norbertanek w Imbramowicach. Po kasacie majątków
zakonnych w 1819 roku dobra przeszły w ręce prywatne; w połowie XIX wieku gospodarował
w nich Leon Bończa-Rutkowski. Po powstaniu majątek związał się z rodziną Nováków,
w której rękach pozostaje do dziś. Dwór, przebudowany w okresie międzywojennym według
projektu Zygmunta Nováka i poddany konserwacji w latach 70. XX wieku, w 1975 roku
został wpisany do rejestru zabytków.

Izba w dawnej szkole

W dawnej szkole ma powstać miejsce, w którym zgromadzone zostaną pamiątki, dokumenty
i eksponaty związane z powstaniem styczniowym oraz z dziejami Glanowa i okolic.
Organizatorzy zapowiadają, że przy Izbie planowane są również różne inicjatywy
popularyzujące historię regionu — skierowane zarówno do młodzieży, jak i do dorosłych.

Za przygotowanie ekspozycji odpowiada Stowarzyszenie „Szaniec 1863″ — grupa zajmująca
się historią i eksploracją, ze szczególnym uwzględnieniem powstania styczniowego. Jej
członkowie zapowiadają, że wystawa ma zostać opracowana starannie, tak aby
w przystępny sposób przedstawiała historię tego miejsca kolejnym pokoleniom.

Prace w toku

Od lata 2026 roku wokół budynku dawnej szkoły trwają prace porządkowe — koszenie,
karczowanie i uporządkowanie otoczenia — oraz przygotowania do urządzenia wnętrz.
Otwarcie Izby planowane jest na 2028 rok, w 165. rocznicę bitwy pod Glanowem.

Do zbiorów trafiły już pierwsze pamiątki. Jedną z nich jest egzemplarz książki Stefana
Brykczyńskiego „Moje wspomnienia. Rok 1863″ — spisanych po latach wspomnień uczestnika
powstania styczniowego, wydanych w 1936 roku z ilustracjami Konstantego Górskiego.
Kolejny eksponat to zabytkowa żeliwna płyta z herbem Rzeczypospolitej Obojga Narodów,
przedstawiająca Orła Białego i litewską Pogoń pod wspólną koroną. Według stowarzyszenia
jest to prawdopodobnie ozdobny element frontowej części żeliwnego pieca z XIX wieku —
symbolika dawnej Rzeczypospolitej towarzyszyła kolejnym pokoleniom Polaków walczącym
o niepodległość.

Apel do mieszkańców

Stowarzyszenie „Szaniec 1863″ zwraca się do mieszkańców Glanowa i całej okolicy
z prośbą o pomoc w tworzeniu Izby. Poszukiwane są stare fotografie, dokumenty,
pamiątki rodzinne, przedmioty oraz wspomnienia związane z powstaniem styczniowym
i historią regionu. Osoby, które chciałyby przekazać takie zbiory lub udostępnić je
do skopiowania, a także wesprzeć powstające miejsce, mogą kontaktować się ze
stowarzyszeniem za pośrednictwem jego profilu w mediach społecznościowych.